Әлемді құрғақшылықтан құтқарып жатқан «Cloud Seeding» технологиясы туралы не білеміз?

Бүгінде аспанға ұшақпен көтеріліп, «жаңбыр шақыру» ертегі емес, нақты ғылыми технологияға айналды. Ғылымда бұл әдісті «cloud seeding» (бұлттарды егу) деп атайды.

Бұл технология қалай жұмыс істейді және оның Түркістан өңіріне қандай қатысы бар? Бірге талдап көрейік.

Технологияның құпиясы неде?

Көпшілігі жасанды жаңбырды «жоқ жерден су пайда қылу» деп түсінеді. Бірақ бұл қате пікір. Мамандардың айтуынша, технология тек ауа райы қолайлы, яғни аспанда тиісті ылғал мен бұлт болғанда ғана нәтиже береді.

Жұмыс істеу механизмі небәрі 3 кезеңнен тұрады:

1. Барлау: Ауа райын талдау.

Арнайы ұшақтар ылғалдылығы жоғары, жауын-шашынға бейім бұлттардың үстіне шығады.

2. Реагент шашу: Химиялық әсер ету.

Бұлттардың арасына күміс иодиді секілді арнайы микроскопиялық бөлшектер (реагенттер) шашылады.

3. Ылғалды ірілендіру: Нәтиже.

Шашылған реагенттер бұлт ішіндегі ұсақ тамшыларды өзіне тартып, ірілендіреді. Салмағы ауырлаған тамшылар жерге жаңбыр болып жауады.

Маңызды факт: Бұл әдіс табиғатқа зақым келтірмейді, тек бұлттың жауын берегу ықтималдығын бірнеше есеге арттырып, процесті тездетеді. Дегенмен, нәтиже желдің бағыты мен температураға тікелей тәуелді.

Қазіргі таңда бұл технологияны құрғақшылықпен белсенді күресіп жатқан алпауыт елдер өз ігілігіне жаратуда:

• Қытай мен Үндістан: Ауыл шаруашылығы алқаптарын құрғап кетуден сақтап, өнім көлемін арттыру үшін.
• БАӘ мен Сауд Арабиясы: Шөл даланы көгалдандыру және тұщы су ресурстарын толтыру мақсатында.
• АҚШ: Ыстық аймақтардағы өрт қаупін азайту және су қоймаларын суға толтыру үшін.

Соңғы жылдары Түркістан өңірінде де су тапшылығы мен вегетациялық (егін егу) кезеңдегі ылғалдылық мәселесі жиі көтеріліп жүр. Сондықтан аймақта табиғат пен озық технологияны ұштастырған жобаларға қызығушылық жоғары.

Қазірдің өзінде өңірде ауа райын нақты уақыт режимінде талдайтын AI (жасанды интеллект) мониторингі мен цифрлық жүйелер енгізіле бастады. Егер бұл цифрлық талдау сәтті жүзеге асса, болашақта оңтүстік өңірдің де аспанында жасанды жаңбыр тудыратын ұшақтардың бой көрсетуі әбден мүмкін. Бұл — Түркістанның ауыл шаруашылығы мен шаруалары үшін таптырмас шешім болмақ.